Het kopen van een paard is juridisch gezien de aankoop van een roerende zaak, net zoals bijvoorbeeld een wasmachine. Indien het paard na de aflevering niet aan de koopovereenkomst beantwoordt en anders is dan de koper verwachtte, kan de koper op twee manieren van de koop af, te weten (i) vernietiging van de koopovereenkomst op grond van dwaling en (ii) ontbinding van de koopovereenkomst op grond van non-conformiteit. De gevolgen lijken hetzelfde; het paard gaat terug naar de verkoper en verkoper betaalt de koopsom terug aan de koper. Juridische gezien zijn de vernietiging en de ontbinding verschillend.

Ontbinding

Ontbinding is gebaseerd wanprestatie. Volgens de wet (conformiteit) moet een product de eigenschappen bezitten die voor een normaal gebruik nodig zijn. De koper behoefde aan die eigenschappen niet te twijfelen.

Bij een consumentenkoop heeft de koper extra bescherming. Indien een gebrek zich binnen één jaar na levering openbaart, wordt vermoed dat het gebrek al bestond op het moment van de aflevering. Het is dan aan de verkoper die handelde in de uitoefening van een beroep of bedrijf (een niet-consument) om het tegendeel te bewijzen.

Voordat een koper de koopovereenkomst kan ontbinden, moet de verkoper wel eerst de kans krijgen om het gebrek te herstellen. Dat is bij paarden met veterinaire bemerkingen vaak onmogelijk. Indien herstel niet mogelijk is of de verkoper weigert, dan kan de koper de overeenkomst ontbinden en ontstaan er zogenaamde ongedaanmakingsverbintenissen; de verbintenis het paard terug te nemen en de verbintenis de koopsom terug te betalen.

Dwaling

Dwaling betekent dat men uit is gegaan van een onjuist voorstelling van zaken. Er is sprake van dwaling als de koper de overeenkomst niet (of niet onder dezelfde voorwaarden) zou hebben gesloten indien de koper de juiste feiten had gekend.

Er bestaan drie soorten dwaling. De eerste: de onjuiste inlichting. Dat is de situatie waarbij de verkoper een mededeling heeft gedaan die niet waar bleek. De tweede: schending van de mededelingsplicht. Dat is de situatie dat de verkoper wist van een gebrek, maar daarover niets heeft meegedeeld terwijl hij wist, dat dit voor de koper essentieel was. De derde: wederzijdse dwaling: Dat is de situatie waarbij zowel de koper als de verkoper zijn uitgegaan van onjuiste informatie.
Bij dwaling wordt de overeenkomst vernietigd. Vernietiging heeft terugwerkende kracht. De overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan.

Verschillen

Bij ontbinding gaat het erom dat het paard niet aan de verwachtingen voldoet en essentiële eigenschappen niet blijkt te hebben. Bij dwaling gaat het om de wilsvorming van de koper vóór het aangaan van de koopovereenkomst. De regels voor ontbinding van een koopovereenkomst bij consumentenkoop zijn van dwingend recht. Afwijking daarvan in een koopovereenkomst geldt niet. Wel kunnen koper en verkoper bij consumentenkoop overeenkomen af te zien van het recht de koopovereenkomst te vernietigen op grond van dwaling.

Onderzoeksplicht en Mededelingsplicht

Bij een consumentenkoop (koper is consument en verkoper niet) weegt de mededelingsplicht van de verkoper zwaarder dan de onderzoeksplicht van de koper. Enerzijds moet de verkoper meedelen wat hij weet als dat voorkoper belangrijk kan zijn. Anderzijds moet de koper zelf ook onderzoeken of het paard de eigenschappen bezit die hij ervan verwacht, bijvoorbeeld door een veterinaire aankoopkeuring te laten verrichten. Indien de verkoper garanties aan de koper geeft, dan mag de koper daarop vertrouwen en weegt de onderzoeksplicht minder zwaar.

Bewijslast

Ontbinding van de koopovereenkomst bij consumentenkoop is vaak makkelijker vanwege het wettelijke bewijsvermoeden van één jaar. Bij dwaling moet de koper immers bewijzen dat er sprake was van een onjuiste voorstelling van zaken op het moment van de koop. Zonder hard bewijs is dat vaak lastig.

Conclusie

Bij consumentenkoop ligt ontbinding op grond van non-conformiteit vaak meer voor de hand vanwege de sterke bewijspositie van de consument gedurende het eerste jaar na aflevering. Beschikt de koper daarentegen over hard bewijs dat onjuiste informatie is verstrekt of essentiële informatie is achtergehouden, dan kan een beroep op dwaling succesvol zijn. Vaak wordt primair een beroep op ontbinding op grond van non-conformiteit gedaan en subsidiair een beroep op vernietiging op grond van dwaling.